Blue Flower

INDONESISCHE WOORDEN EN UITDRUKKINGEN

 

A

Abon                                        gebakken uiteengeplozen vlees

Adas                                        venkel

Adas manis                              anijs

Adat                                         gewoonte

Adoek                                      roeren

Adonan                                                mengsel, deeg

Agaragar                                  gelatine van een soort zeewier

Ajak                                         zeef

Ajam                                        kip

Ajam biang                               hen

Ajam blanda                             kalkoen

Ajam djago                              haan

Ajam goreng                            gebakken kip

Ajam panggang                                    geroosterde kip

Ajer                                          water

Ajer blanda                               spuitwater, sodawater

Ajer garam                               pekel

Ajer minoem                             drinkwater

Ajer soesoe                              melk

Akar                                         wortel

Ampas                                     afval, bezinksel

Ampela ajam                            kippenmaagjes

Anak babi                                 biggetje

Anak lemboe                            kalf

Anak sapi                                 kalf

Andéwi                                     andijvie

Andjing                                    hond

Anggoer                                   wijn

Angkah (chinees)                      rode rijst

Anglo                                       komfoor, vuurpotje

Angsa, gangsa                         gans

Apak                                        muf, spek

Api                                          vuur

Apokat                                     avocado

Arang                                       houtskool

Arbei                                        aardbei

Asap                                        rook

Asapi                                       roken van vlees en vis

Asem                                       tamarinde

Asem garem                             tamarinde en zout

Asin                                         zout, gezouten

Asinan                                      groenten/vruchten met azijn/zout

Ati of hati                                 lever

Atjar                                         tafelzuur, zure rauwkost

Atjar manis                               zoetzuur

Atjar tjampoer                           gemengde fijngesneden groenten in het zuur

Atji                                           tapiocameel

 

B

Babal                                       jonge nanka, vrucht

Babat tawon                             pens

Babat tebel                              dikke pens

Babat tipis                               dunne pens

Babi                                         varken, zwijn

Babi ketjap                               varkensvlees in sojasaus

Babi panggang                         geroosterd varkensvlees

Badang                                                soort zeef

Bajar                                        betalen

Bajem                                      soort brandnetel, spinazie

Bakar                                       branden, droogbakken, roosteren

Baki                                         presenteerblad

Bakoel                                     mand voor koopwaren

Balikkan                                   omdraaien

Bamboe                                   bamboe

Bami                                        chinese spaghettisoort

Bandeng                                  vissoort

Bangkowang                            indische knolplant

Banten                                     bantams

Baoe                                        geur, ruiken

Bara                                         schotel, platte ronde schaal

Bars                                         as

Basah                                      nat, vochtig

Basi                                         schotel

Basikar                                     grove vuurvaste schaal

Basoek                                    wassen

Bawang                                    uien, prei

Bawang merah                          rode uien, sjalot

Bawang poetih                          knoflook

Bébék                                      eend

Belado                                     met pepers

Belaken                                    rug, achter

Belandja                                   inkopen doen

Belodjoh                                  jonge vis

Beloet                                      aal

Beras                                       ongekookte rijst

Berendi                                    brandewijn

Berisi                                       gevuld

Betoeng                                   grote bamboe

Bidji                                         zaad, pit

Biengka                                    koekje van klapper

Bieting                                      houten pennetje

Bikin                                        maken

Bir                                            bier

Biribiri                                      schaap

Bistik                                       biefstuk

Bloestroe                                 vrucht bij sajoer

Bloemkol                                 bloemkool

Boeah                                      vrucht

Boeah angor                            druif

Boeah nanas                            ananas

Boeah kenari                            amandel

Boeah pinggang                       nier

Boeboek                                  poeder

Boeboer                                   pap, brij of moes

Boeka                                      open

Boelanboelan                           vissoort

Boemboe                                 Javaanse kruiden, specerijen

Boentjis                                   boon

Boengkoesan                           pakje

Boentoet kerboe                       vis, kabeljauw, karbouwenstaart

Boentoet                                  staart

Boeroeng dara                          duif

Boeroeng                                 vogel

Boesoek                                  slecht, rot

Boontjis                                   sperziebonen

Boontjis irisan                           snijboontjes

Boros                                       plantwortel, gat in de hand  

Botjor                                       lek

Botok                                       gerecht van geraspte klapper met vis e.d.

Botol                                        fles

Botor                                       geribd

Brambang                                rode uien

Brandal of berandal                  muiteling, rover

Bras of beras                           ongekookte gepelde rauwe rijst

Bras boeboer                           klein korrelige rijstsoort

Bras djagoeng                          maïsmeel

Brengkassan                            langwerpige rollen

 

D

Dadar                                      omelet, struif

Dadar isi                                  gevulde omelet

Daging                                     vlees

Daging anak lempoe                 kalfsvlees

Daging sapi                             rundvlees

Daging sop                              soepvlees

Daging toemis                          ragout

Daing                                       gedroogde vis

Dangdang                                rijststomer

Danging                                   hoge koperen pot

Daoen                                      blad

Daoen bawang                         uienblad

Daoen djeroek nipis                  soort citroenblad

Daoen djeroek poeroet             soort citroenblad

Daoen djeroek lima                   soort citroenblad

Daoen katjang                          blad van een bonensoort

Daoen kemangi                                    welriekend plantje

Daoen koenjit                           kurkumablad

Daoen koetjai                           soort uiblaadje

Daoen mangkodoe                   soort boombladeren

Daoen pandan                          pandanus struikbladeren

Daoen salam                            soort indisch laurierblad

Daoen seriawan                        bladeren van een klimheester

Daoen sesawi                           blad van een mosterdplant

Dapoer                                    keuken, oven

Dedek                                      zemelen

Demak babi                             spek

Dengdeng                                gedroogd, gekruid dungesneden vlees

Dengdeng belado                     dengdeng met chilipeper

Dideh                                       bloedkoek

Dingin                                      koud

Djagoeng                                 maïs

Djahé                                       gember 

Djamoe                                                kruid

Djamoer                                   champignon, paddenstoel

Djamoer barat                          paddenstoel

Djamoer koeping                      soort paddenstoel, muizenoortje

Djanganan                                gekookte groenten met sambal

Djantoeng (hati)                        hart

Djawa                                      Javaans, Java

Djelanta                                   al gebruikte kokosolie

Djeroek                                                citrusvrucht, citroen

Djeroek bali                              pompelmoes

Djeroek garoet                         mandarijn

Djeroek manis                          sinaasappel

Djeroek nipis                            soort kleine citroen

Djinten of djintan                      komijn

Dodoh mentoh                         klapstuk

Dodol                                      zoete lekkernij van kleefrijst

Doelang                                   houten bak, presenteerblad

Doeri                                       visgraat, doorn

Doerian                                                lekkere stinkvrucht met grote stekels

 

E

Ebbi                                        gedroogde garnalen

Empal                                      vleesgerecht

Emping belindjoe                     plantaardige kroepoek

Empoh                                     gemalen rijstkafjes

Entjer                                       waterig, dun

Ertjis                                        erwten

Es                                           ijs

 

F

Frikadel                                    gehakt

 

G

Gabah                                      ongestampte rijst

Gaboes                                               vissoort

Gadogado                               groentegerecht met pindasaus

Gading                                     ivoor

Gajoen                                     waterschep van blik of  klapper

Gamat                                      zeekomkommer

Gambir                                     catechu, bittere zelfstandigheid

Gandaria                                  zure vrucht, soort olijf

Gandoem                                 koren, tarwe

Gangsa                                                gans

Ganjoet                                                ongaar

Gaplek                                     gedroogde ketellaschijfjes

Garam of garem                       zout, keukenzout

Garëmi                                     inzouten

Garing                                      hard, droog gebakken, droog

Garpoe                                    vork

Gelas                                       glas

Gemoek                                   vet, dik

Gendie                                     aarden waterkruik

Godok                                     koken 

Goedang                                  schuur

Goedek                                                met fruit/groenten gemengd vlees

Goela                                       suiker

Goela aren                               arensuiker

Goela batoe                             kandijsuiker

Goela djawa                             Javaanse palmsuiker

Goelagoela                              suikergoed

Goela klappa                            klappersuiker

Goela teboe                             rietsuiker

Goelai                                      gerecht van vlees, vis e.d. gekookt in klappermelk

Goele                                       gerecht met koenjit

Goerami                                   zoetwatervis

Goerih                                      pittig, smakelijk, lekker hartig

Golok                                      kapmes

Goreng                                     in olie gebakken, gebraden

Gosong                                               aangebrand

Gossok                                                wrijven

Gowok                                     zure vrucht

 

H

Habis                                       op, leeg, is niet meer

Hám                                         ham

Harga                                       prijs

Harga mati                               vaste prijs

Haroem                                    geur, geurig

Hás                                          haas

Hati                                          lever

Hati ajam                                  kippenlevertjes

Hidangang                               schotelgerecht

 

I

Idjo                                          groen

Igaiga                                       ribben

Ikan                                          vis

Ikan asin                                   zoute vis

Ikan beloet                               aal

Ikan blenjek                              gezouten visballetjes

Ikan gaboes                             zoetwater roofvis

Ikan gemboeng                        makreelachtige vis

Ikan garem                               gezouten gedroogde vis

Ikan gereh                                gedroogde visjes

Ikan glotok                               hele gezouten gedroogde visjes

Ikan hioe                                  haai

Ikan kajoe                                stokvis

Ikan kakap                               baars

Ikan kering                               gedroogde vis

Ikan panggang                          gerookte vis, geroosterd

Ikan pedah                               gezouten vis

Ikan pindang                            gezouten, gedroogde, gekruide vis

Ikan tenggiri                             soort makreel

Ikan teri                                    ansjovisachtig visje (gedroogd/gezouten)

Ikan tjoeka                               gekruide zure vis

Ikan tjoemi tjoemi                     pijlinktvisje (calamares)

Ikan tjoewe                               gezouten, gedroogde, gekruide vis

Ikan tongkol                             tonijn

Ikan wader                                kleine riviervis

Irik                                           bamboezeef

Iris                                           fijnsnijden, snijden

Iroes                                        lepel van klapperdop

Isi                                            vullen, vulsel, inhoud

Itih                                           eend

Itisiris                                       gesneden groenten

 

K

Kajoe                                       hout

Kajoe manis                             zoethout, kaneel

Kakap                                      grote vissoort

Kaki                                         voet

Kaldoe                                     bouillon

Kaleng                                     blik, bus

Kambing                                  geit

Kambing djantan                      bok

Kandji                                      cassavemeel 

Kangkoeng                              ijzerhoudende moerasplant

Kantjoer                                   smelten

Karang                                     koraal

Kari                                          kerrie

Karmenatji                                karbonade

Kasar                                       grof

Kasbi                                       cassave 

Katés                                       papajavrucht

Katie                                        indisch pond (617 gram)

Katjang                                    boon, erwt, peulgewas

Katjang beras                           een der peulsoorten

Katjang kaprie                          grote peulen, erwt

Katjang kedelee                        een der peulsoorten (soja)

Katjang nidjan                          groene erwten

Katjang pandjang                     kousenband, lange boontjes

Katjang sirih                             gebluste betelkalk

Katjang tanah                           pinda

Katjang tjina                             chinese aardnoot

Katoel                                      afslijpsel van rijst

Keboelie                                  opgemaakte gekruide rijst

Kedai                                       kraam

Kedelee                                   sojaboon

Kedjoe                                     kaas

Kedongdong                            een rins zure vrucht

Kelapa                                     kokos

Kelembak                                 rabarber

Kelintji                                      konijn

Keloewek                                 pitten van de timboelvrucht

Kemangi                                  kruid vergelijkbaar met basilicum

Kemanten of prenganten           bruid, bruidegom, bruiloft

Kembang                                 bloem

Kembang goela                                    klappergerecht

Kembang pala                          foelie

Kemiri                                      soort noot

Kenarie                                    soort amandel

Kenjang                                   verzadigd, genoeg

Kentang                                   aardappel

Kentang goreng                       gebakken aardappel

Kentang reboes                                    gekookte aardappel

Kentel                                      dik (vocht), stroperig

Kentjoer                                   wortelsoort

Kepala                                     hoofd

Kepang                                                pit, soort noot

Kepiting                                   krab, kreeft

Kerang                                     mossel

Kertas                                      papier

Ketam                                      schaaf, krab

Ketan                                       kleefrijst (wit of zwart)

këtël                                        ketel

Ketella                                     knol

Ketella pokong                         cassave

Ketimoen                                 komkommer

Ketiwel                                     oude nanka

Ketjap                                      sojasaus

Ketjap asin                               lichtzoute sojasaus

Ketjap manis                            zoete sojasaus

Ketjap pekat                            donkere sojasaus

Ketjipir                                     soort groente

Ketoembar                               koriander

Ketoepat                                  rijst in gevlochten mandjes

Kidang                                     ree, hert

Kiem blo                                  chinees gerecht

Kipas                                       waaier, waaieren

Kirai                                         kleine gevlekte komkommer, augurk

Kismis                                     krenten, rozijnen

Klabet                                      fenegriek (geneeskrachtige plant)

Kloeweh                                   soort noot

Kodja                                      klingalees, moor

Kodok                                     kikvors

Koebis                                     kool

Koebis telor                             savooienkool

Koeé koeé                               gebak, koek

Koekoes                                  stomen

Koekoesan                              gevlochten stoommand voor rijst

Koelit                                       huid, schil, vel

Koening                                   geel

Koening telor                           dooier

Koenjit, koenjir                         kurkuma, geelwortel

Koepang                                  mossel

Koepas                                                schillen

Koeping                                   oor

Koeping tikoes                         muizenoortje, soort paddenstoel

Koerang                                   tekort, minder

Koerau                                     soort zeevis

Koerma                                                dadel

Koesoemba                             wilde saffraanplant

Koesoemba kling                     oranjekleurig

Koetjai                                     bieslook, prei

Koewah                                   saus of nat van een gerecht

Koewali                                                soort kookpan

Kol                                          kool

Kolekkolek                               zetmeelballetjes

Kollak                                      indisch nagerecht

Kompor                                               komfoor, vuurpotje

Kool blanda                             boom met lichtgroene bladeren

Kopi                                        koffie

Koreh api                                 lucifer

Korok                                      soort boontje, krabben

Kosong                                               leeg

Kotjok                                     schudden

Kotor                                       vuil

Krandjang                                mand om rijst te wassen, mand

Kretjek                                     repen buffelhuid in olie gebakken

Kring of kering                         droog

Kripik                                       gebakken schijfjes ketella, chips

Kroepoek                                 toespijs bij rijst

Krokot                                     postelein

Kwé.                                        koek

 

L

Laboe                                      meloen

Laboe ajer                                soort watermeloen

Laboe poetih                            watermeloen

Laboe siam                              pompoen

Lada                                        peper

Ladind                                     mes, peso

Lagi                                         nog meer

Lajang                                      makreelachtige vis, vlieger

Lajoe                                       verdord

Laksa                                      chinese vermicelli, macaroni

Lalap                                       koud groentegerecht, rauwkost

Laler                                        vlieg

Langkau                                   platvis

Langsep                                  tafelvrucht

Laos                                        kruidige wortelstok

Lapar                                       honger

Lapis                                       lapjes, laag

Legen                                      palmwijn

Leher                                       hals

Lemak                                      dierlijk vet

Lemari makanan                       vliegenkwast

Lembaran                                 in stukken of plakken gesneden

Lemboe                                   rund

Lemoeroe                                soort vis

Lempen                                   sagobroodjes

Lemper                                    rolletjes kleefrijst met kip of vlees

Lenganan                                 leverancier of afnemer

Letjoe                                      nat, vochtig

Lidah                                       tong

Lidi                                          bladnerf van kokosboom

Limau                                      citroen

Limpa                                      lever

Liwet                                        koken in een pot, niet stomen

Lobak                                      koolraap

Lobak blanda ketjil                   radijs

Lobilobi                                               zuurzoete vruchten

Loeloer dalam                          ossehaas

Loemoer                                  besmeren

Loempang                               grote vijzel om rijst te stampen

Lombok                                   grote chilipeper

Lombok merah                         rode grote chilipeper

Lombok midjan                        groene grote chilipeper

Lombok rawit                           hete kleine chilipeper

Lombok setan                          kleine chilipeper

Longtong                                 samengedrukte rijst in builtjes

 

M

Madjoen                                  deeg

Madoe                                     honing

Makan                                      eten (werkwoord)

Makanan                                  eten, spijs, eterij

Makeroni                                  macaroni

Manga                                     mango, soort vrucht

Mangis, mangistan                   mangosteen, soort vrucht

Mangkok                                 kopje, kom

Manis                                      zoet

Manisan                                   gebak, zoetigheid

Manjoeng                                 meervalachtige vis

Mantega                                  boter

Maritja                                      peper

Markissa                                  soort vrucht

Masak                                     gaar (koken)

Masin                                      zoutig

Mata belo                                soort vis

Mata sapi                                 koeienoog, spiegelei

Medja                                      tafel

Menir                                       gebroken rijst

Mentah                                     onrijp

Merah                                      rood

Merang                                    rijststro

Merang sapoe                          rijststro zonder aren

Meritja                                      peper

Mertega                                   boter

Mie                                          chinese spaghettisoort

Mieso                                      chinese vermicellisoort

Mihoen                                     chinese vermicelli

Milem lawah                             zoetwatervis

Mini                                         degenkrab

Minjak                                      olie

Minjak tanah                             petroleum

Minoem                                   drinken

Minoem kras                            alcohol

Minoeman                                drank

Moeda                                     jong, jeugdig

Moee                                       rijzen van deeg

Moestardi                                mosterd

Monjèt                                     aap

 

N

Nama                                       naam

Nanas                                      ananas

Nangka                                    tafelvrucht

Nangka blanda                         zuurzak

Nasi                                         gekookte rijst

Nasi goreng                             gebakken rijst

Nasi tim                                   rijst met kip en groenten, rijstepap

Njioer                                       kokospalm

 

O

Oeap                                       damp, wasem

Oebi                                        zoete aardappel, knolgewas

Oedang                                   garnalen

Oedang karang                         kreeft

Oedang kering                          gedroogde garnalen

Oelam                                      benaming van rijst met toespijzen

Oelek                                       fijnstampen

Oelekan                                   stamper

Oeli                                         kneden

Oeling                                      aal

Oeling kembang                       grote aal

Oepas                                     vergiftig

Oerap oerap                             mengen, gemengd groentegerecht

Oesoes                                                darmen

Oewang                                   geld

Ontjom                                     toespijs van pinda's

Opor ajam                                kipgerecht in santen

Orang blanda                           Hollander, blanke

Orang tjina                               Chinees

Otak                                        hersenen

 

P

Padi                                        rijst in de aren

Paha                                        dij, dijbeen, bout

Pahit                                        jenever

Paït                                         bitter

Paka                                        achterbout

Pala                                         nootmuskaat

Palmiet                                    binnenste van de palmkruin

Panas                                      heet, warm, opgewonden

Panggang                                roosteren

Panggangan                            rooster

Pantji                                       pan

Papaja                                     vrucht

Papeda                                                sagosap

Parangparang                           soort vis

Paroetparoetan                         rasp

Pasar                                       markt

Paso                                       kuip, teil

Pasoe                                      pot

Pedis                                       scherp van smaak, pikant, heet

Pedoh                                     gezouten vis

Pelanpelan                               langzaam

Pendek                                    kort

Pengorengan                            oventje om in te bakken

Penjoe                                     schildpad

Peparee                                   soort bittere vrucht

Peperek                                   vissoort

Pepesan                                  vis of vlees in een blad gewikkeld en geroosterd

Perat                                       wrang, zuur

Peria                                        soort komkommer

Perioek                                    kookpot

Perkedël                                  frikadel

Perloe                                      nodig

Peteh                                       stinkboon

Petiman                                   aarden kom

Petis                                        pasta van vis en/of garnalen

Petis oedang                           pasta van garnalen

Petjel                                       koud groentegerecht

Peultjis                                     peultjes

Piendang                                 pittige saus voor vlees, vis of sajoer

Pientjo                                     vierkante bakjes van palmbladeren

Pikol                                        indisch gewas

Pinang                                     noot bij pruimen

Pinggang                                 schotel

Piring                                       bordje

Piring kasar                              vuurvast, grof bord

Piring dalam                             soepbord

Pisang                                     banaan

Poerlaka                                  kardemon

Poetar                                     omdraaien, draaien

Poetih                                      wit

Poetih telor                              eiwit

Pokat                                      advocaatvrucht

Polong                                     doperwtjes, jonge erwtjes

Pon                                         pond

Potong                                    snijden

Pre                                          prei

 

R

Radjoegan                               grote zeekrab

Ragi                                        soort gist

Ragie                                       soort dengdeng

Ramboetan                              vrucht met harige schil

Rames                                     fijnkneden

Rampe                                     mengsel

Reboeng                                  jonge bamboeloot

Reboeng betoeng                    loot van grote bamboe

Reket                                       kleine garnaal

Rempah                                   kleine gehaktballetjes

Rempahrempah                        specerijen, kruiden (werkwoord)

Rempah daging                                    gehaktballetjes van rundvlees

Rendang                                  vleesgerecht

Roedjak                                   sterk gekruid vruchtengerecht

Roekem                                   zure vrucht

Roembia                                  sago

Rose                                       merah djamboe

Roti                                         brood

 

S

Saboen                                                zeep

Sago ambon                            ambonese sago

Sago siam                               paarse sago

Sagon                                     rijstgerecht

Sajoer                                      groente of kruidensoep bij rijst

Sajoer piendang                       sajoer met vlees of vis

Sajoer toemis                           sajoer met gebakken kruiden

Sajoeran                                  groenten

Salam                                      blad

Sambal                                    gestampte lombok

Sambalan                                sterk gekruide toespijzen

Santen                                     klappermelk

Santen entjer                            dunne klappermelk

Santen kentel                           dikke klappermelk

Saoto of soto                          soort soep

Saoes                                      jus

Sapi                                        koe, rund

Sapoe                                     bezem

Saringa                                    filter, zeef

Sartan                                      kreeft

Saté                                        geroosterd vlees aan pennen

Sawah                                      rijstveld

Sawi                                        chinese koolsoort

Sawoh manila                           tafelvrucht

Sedep malam                           witte nachtlelie

Sedikit                                     weinig

Sehat                                       gezond

Selaar                                      makreelachtig visje

Selam                                      mohammedaan, inlander

Selamat (slamat) makan            eet smakelijk

Selasi                                      basilicum

Selasi blanda                           kruizemunt

Selassie                                   zaadjes voor koele dranken

Semoer                                                gesmoord vlees

Sendok                                                lepel

Sendok bling                           lepel van aardewerk

Senangin koerau                      zeevis

Sepersi                                    asperge

Serboek                                   poeder

Serdadoe                                 soldaat

Sereh                                       citroengras

Seroendeng                             geraspte kokos met pinda's

Simping                                   mosselsoort

Sioong                                     schijfje, part

Sirikaja                                     tafelvrucht

Sirkol                                       zuurkool

Sirsak                                      zuurzak (vrucht)

Slada                                       sla, salade

Sodet                                      braadmes

Soedjen                                   houten pen voor saté

Soekoen                                  broodvrucht

Soeloeh                                   brandhout

Soemsoem                              merg

Soeoen                                                chinese vermicelli

Soesoe                                                melk

Soetil                                       schep voor wadjan

Soja                                        ketjap

Sop                                         soep

 

T

Tadjam                                     scherp (van een mes)

Tahoe                                      sojakaas

Talem baki                               presenteerblad

Tali                                          touw

Tamboen                                 vet, vlezig (van vlees)

Tamboenkan                            vetmesten

Tambra mas                             goudvis

Tampah tetampah                     platte mand

Tanggok                                  bolvormige zeef

Tangkwe                                  droog gekonfijte Chinese vrucht

Taotjo                                      preparaat van Javaanse suiker en sojabonen

Tape                                        gekookte en gegiste ketella

Tapioca                                   zetmeel van Indische plant

Taugé                                      ontkiemde katjang idjoe

Tawas                                      aluin

Tawes                                      vissoort

Tebel                                       dikke klappermelk

Tèh                                          thee

Telor                                        ei

Telor asin                                 pekelei

Telor toebroek                          viskuit

Tembang                                 soort vis

Tembikeh                                 watermeloen

Temboek                                 afkoelen

Temoekoentji                            wortelsoort

Temoelawak                             wortelsoort

Tempat garem                          zoutvat

Tempat goela                           suikerpot

Tempat kotoran                                    vuilnisbak

Tempeh                                   koek van gegiste sojabonen

Tenggiri                                   grote zeevis

Tepoeng                                  meel

Tepoeng beras                         rijstemeel

Teri                                          kleine vissoort

Teri nassi                                 larfjes van ikan teri

Terong                                     aubergine

Terong blanda                          tafelvrucht

Tiembool                                 broodvrucht

Tikoes                                     muis

Tim                                          in een pot gaarstoven of koken

Timba                                      emmer

Timbanga                                 weegschaal

Timoen tikoen                           courgette

Timoen tikoes                           augurk

Tingting                                   gesuikerde pinda's

Tiram                                       oester

Tjabe                                       soort chilipeper

Tjabik                                      jonge kakap (soort vis)

Tjampoer                                 mengen, door elkaar

Tjampoeran                              mengsel

Tjampoeradoek                        zuur van gemengde groenten

Tjap                                         merk

Tjéléng                                     wild zwijn

Tjendol                                     verfrissende drank

Tjengkih                                   kruidnagel

Tjeper                                      schaal, schotel

Tjeplok                                     spiegelei

Tjereme                                    geribde kers

Tjerimee                                   kleine gele zure vrucht

Tjina                                        Chinees

Tjintalo                                     gezouten garnalen

Tjitji                                         gedroogde runderhuid

Tjobek                                     vijzelbord

Tjoeka                                      azijn

Tjoekal                                     jonge kakap (soort vis)

Tjoekoep                                 genoeg

Tjoetji                                      wassen

Tjoklat                                     chocolade, cacao

Tjorong                                    trechter

Toeak                                      palmwijn

Toekar                                     ruilen

Toelang                                   been, bot

Toemis                                     gefruite kruiden

Toetoep                                   sluiten

Toetoepan                               deksel, gevangenis

Tomatee                                  tomaat

Tongkol                                   soort tonijn

Trasi of trassi                           pikante garnalenkoek (zie ook petis)

Trassi bakar                             geroosterde garnalenpasta

Tripang                                    zeekomkommer

Troebroek                                gezouten viskuit

 

W

Wadjan                                    bolvormige Indonesische braadpan (met twee oren)

Wangi                                      geurig

Warong                                                kraam

Weloet                                     sawah-aal

Widjen                                     sesamzaadjes

Wiskie                                     whisky

Wok                                        bolvormige Chinese braadpan (met een steel)

Worteltjis                                 worteltjes

 

HET DEKKEN

Rijst wordt gegeten uit een diep bord, met een kleine lepel en vork. Een mes wordt wel bijgedekt, maar dient alleen om een bepaald gerecht klein te snijden. Men eet er dus niet mee.

Men dekt dus als volgt:

1. een groot plat bord, hierop een soepbord;

2. links van het bord een kleine vork;

3. rechts van het bord een lepel en een mes;

4. links een bordje voor kroepoek, katjang enz.;

5. rechts bovenaan een waterglas;

6. links opzij een vingerkom;

7. het servet als het ongebruikt is, op het bord;

8. het platte bord dient alleen als onderzetter;

9. pudding en vruchten worden van gewone dessertbordjes gegeten.

 

Als dranken komen in aanmerking:

1. ijswater;

2. spuitwater;

3. bier.

 

HET OPDIENEN

De rijst wordt opgediend in een grote open kom. Voor het op tafel brengen eerst de rijst goed losmaken. De sajoer gaat in een dekschaal. Het vlees, kip of visgerecht gaat op een vleesschaal. Bij "lopende tafel"gebruikt men ook wel dessertbordjes.

Sambals en atjars in een hors d'oevre schaal of op kleine vleesschaaltjes. Of atjars in een apart zuurstel.

INGREDIËNTEN VOOR DE INDONESISCHE KEUKEN

 

ASEM

is het samen geknede vlees van de rijpe vrucht van de tamarinde (tamarindueindica). Het wordt o.a. gebruikt voor het mals maken van vlees en gevogelte. Vlees en gevogelte worden voor het braden ingesmeerd met een papje bestaande uit een mengsel van asem en zout. Ook vis wordt op dezelfde manier behandeld en wel om de penetrante geur weg te werken. Bovendien wordt asem in vele gerechten gebruikt in plaats van azijn. Men maakt daartoe asemwater. Een stukje asem ter grootte van een walnoot weekt men met 2 a 3 eetlepels warm water. Laat dat enige tijd staan, verwijder de pitten en vezels door ze te zeven. Vervolgens gebruikt men de bruine drab. Tenslotte maakt men van de asem pulp limonadesiroop, jam en koekjes. Hier wordt asem verkocht in kleinere of grotere pakjes samengeperst.

 

BIHOEN OF MIHOEN

fijne soort mie, uit meel of rijst gemaakt.

 

DJEROEK POEROETBLAD

is het blad van de citrus hystrix, een citroensoort met kleine wrattige vruchten. Zowel de vrucht als het blad worden gebruikt om geur te geven aanbepaalde gerechten.

 

DJAHÉ

is de wortelstok van de gemberplant (zingiber officinale). Wordt als kruiderij in vele gerechten gebruikt. Gekonfijte gember maakt men van de jonge wortelstok. Men kan hier tegenwoordig ook verse gemberwortel krijgen. In de gerechten in dit boek, wordt op een enkele uitzondering na, gebruik gemaakt van de poeder djahé, in flesjes of zakjes te koop.

 

DJINTEN OF DJINTAN

is zowel als zaad als in gemalen vorm in flesjes en zakjes te koop. Cuminumcyminum, de Nederlandse naam is komijn, komijnekaas ontleent haar naam aan deze kruiderij. Ongemalen komijn voor de Indonesische keuken eerst fijnstampen.

      

DENGDENG

wordt gemaakt van dun gesneden lappen vlees, licht gezouten en ingewreven met salpeter. Het vlees wordt in de wind gedroogd. Men maakt het o.a. van zowel rund als varkensvlees. Dengdeng manis is een zoete dengdeng, die behalve met zout en salpeter ook ingewreven is met een papje van Javaanse suiker en verschillende kruiden. Gebakken wordt het gerecht bij de rijst gegeten, maar men voegt het in kleine stukjes gesneden ook wel als smaakmiddel aan een gerecht toe.

 

EBI

bestaat uit gedroogde garnalen. Ze zijn in verschillende grootte te koop. Ze worden geweekt aan diverse gerechten toegevoegd, maar ook wel met de kruiden mee gestampt. Sinds enige tijd is ebi hier ook in gemalen vorm te krijgen. In zakjes te koop.

 

HOEN KWEEMEEL

is een fijn geurig meel dat gebruikt wordt voor het maken van puddingen en koekjes. Het wordt van katjang hidjau gemaakt.

 

JAVAANSE SUIKER (GOELA DJAWA)

wordt behalve uit het sap van het suikerriet ook bereid uit het sap van de bloemkolven van vele palmsoorten als de arenpalm en de kokos. Ze ziet donkerbruin, is zeer geurig en heeft de samenstelling van borstplaat. In gesmolten toestand wordt ze in zoete gerechten gebruikt.

Veelvuldig wordt ze ook in hartige gerechten gebruikt.

 

KATJANG HIDJAU

zijn gedroogde erwtjes (phaseolus radiates). Er wordt taugé van gemaakt. Ook gebruikt men de erwtjes bij de bereiding van zowel soep als pap.

 

KEMANGI

is het blad van de ocimum basilicum/citratum. In de zomer kan men het tuinkruid basilicum hiervoor gebruiken.

 

KEMIRIE

is de noot van de aleuritus moluccana. Zijn sterk smakende noten die fijngewreven in

verschillende gerechten gebruikt worden. Gepeld en in zakjes te koop. Ze worden voor gebruik altijd eerst even gepoft in de oven of aan een breinaald gestoken boven de gasvlam. Ook gaat het in een foliebakje op een lage gasvlam of in een lauwe oven.

 

KENARI

is de noot van de canarium commune (java almond). Ze worden in het oosten van Indonesië voor verschillende gerechten gebruikt. Ze kunnen rauw als amandelen worden gegeten.

 

KENTJOER

is de wortelstok van de kaemperia galanga. Is in gemalen vorm in flesjes en zakjes te koop. Kentjoer heeft een sterk overheersende smaak en wordt in combinatie met andere kruiden in een kleine hoeveelheid aan bepaalde gerechten toegevoegd. Wees voorzichtig met de dosering!

 

KETJAP 

Indonesische soja, gemaakt uit sojabonen waaraan verschillende kruiden o.a.anijs zijn toegevoegd. Men kan kiezen uit drie soorten: zoete, zoute en halfzoute. De laatste wordt in de meeste gerechten gebruikt.

 

KETOEMBAR

de Hollandse naam is koriander (coriandrum sativum). Is zowel als zaad en in gemalen vorm verkrijgbaar. In dit boek wordt de gemalen vorm gebruikt. Ketoembar wordt in combinatie met djinten in vele gerechten gebruikt. Op enkele uitzonderingen na is de verhouding 1 deel djinten op 2 delen ketoembar.

 

KLAPPER

of kokosnoot. Is de vrucht van de kokospalm (cocos nucifera). Het witte vruchtvlees van de rijpe vrucht wordt in Indonesië gebruikt om olie van te maken. Het geraspte vruchtvlees, gemengd met water wordt uitgeperst en levert een vloeistof, santen, die in de Indonesische keuken als melk of room wordt gebruikt. De verse vruchten zijn het hele jaar door te krijgen, maar het raspen van het vruchtvlees en het uitpersen van de melk is nogal een arbeidsintensieve bezigheid. In de handel is kokosmeel verkrijgbaar, geraspt en gemalen vruchtvlees waaraan al het water onttrokken is. Het is zeer bruikbaar voor het maken van bepaalde koekjes en voor gerechten waarin droog gebakken geraspte klapper wordt gebruikt. Voor de vele gerechten waaraan santen wordt toegevoegd kan men beter gebruik maken van de blokken ingedampte klappermelk, die in de vorm van boterpakjes als "creamed coconut", maar ook wel onder de naam santen te koop zijn. In de koelkast bewaard, blijven ze heel lang goed. Om de santen te maken lost men het blok of een deel ervan op in kokend water. Een heel blok levert ongeveer 12 dl santen op. Heeft men eenmaal van het blok santen gemaakt dan bederft deze vloeistof vrij gauw. Men kan het blok echter gemakkelijk in vieren of achten delen met een mes om enkele dl santen te krijgen.

 

KLOEWEK OF KLOEWAK

is de noot van de pangium edule. Een Hollandse naam bestaat er niet voor. Het is een kruiderij van zeer overheersende smaak die in bepaalde vleesgerechten wordt gebruikt, o.a. in rawon. Ze worden onder de naam van kloewakpitten verkocht. Men kraakt de noot, haalt de pit eruit, stampt die fijn en vermengt ze met water.

 

KOENJIT OF KOENJIR

is de wortelstok van de curcuma domestica. In het Hollands kurkuma of geelwortel geheten. Het geeft niet alleen aroma maar ook een mooie gele kleur aan de gerechten. Koenjit is zowel in verse vorm als gemalen te verkrijgen. Het mag nooit rauw gebruikt worden maar moet eerst gepoft of even meegebakken of meegekookt worden. Koenjit wordt in alle kerriemengsels gebruikt.

 

KOEPING TIKOES

letterlijk muizenoortjes. Een soort gedroogde chinese champignons (auriculariaspec. div.) die in Chinese gerechten gebruikt wordt. Voor het gebruik enige tijd weken.

 

KOETJAI

is bieslook, ook wel uienkruid genoemd. In de zomer vers verkrijgbaar. Kan zowel in de volle grond als in een bloempot of bloembak zelf gekweekt worden.

 

KROEPOEK

wordt van verschillende ingrediënten gemaakt. Men kent in Indonesië wel dertig soorten kroepoek. Hier kan men 3 a 4 soorten krijgen: de kroepoek oedang,gemaakt van meel en garnalen; kroepoek palembang, gemaakt van meel en vis; emping belindjoe, gemaakt van de belindjoevrucht. Voor het bakken moet de kroepoek door en door droog zijn. Kroepoek oedang is in gebakken vorm overal verkrijgbaar.

 

LAKSA (SOOEN)

transparante chinese vermicelli.

 

LAOS

is de wortelstok van de alpinia galanga. De Nederlandse naam is grote galanga,maar er zullen niet veel mensen zijn die dat weten. Laos is zowel als gedroogd een verse wortel en in gemalen vorm verkrijgbaar. In dit boek wordt hoofdzakelijk de poedervorm gebruikt. Laos wordt vrijwel in alle sajoers en sambal gorengs gebruikt en in nog vele andere gerechten. Koop ze dus niet in te kleine hoeveelheid, maar schaf een zakje van 50 gram aan.

 

LOMBOK

is de vrucht van de capsicum annuum of wel de chilipeper (Chilipeper). 's Zomers in verse vorm, zelfs op markten en in groentewinkels te krijgen. Er zijn rode en groene lomboks. De laatste is minder heet en wordt in bepaalde gerechten gebruikt. De lombok rawit is een kleine uitvoering en erg heet, zeker in gedroogde vorm.

 

MIE

is een chinese spaghettisoort, gemaakt van tarwe of tapiocameel. Wordt gebruikt als hoofdbestanddeel in o.a. bakmie.

 

PETEHBONEN

zijn sterk ruikende bonen van de parkia speciosa, gebruikt in sambal gorengs en sajoers. Ze zijn gepekeld in flesjes en gedroogd in plastic te koop. De gedroogde bonen moeten eerst voor geweekt worden. Tegenwoordig zijn ze ook vers als grote peulen verkrijgbaar.

 

PETIS

is een pasta, gemaakt van gegiste garnalen. Wordt in verschillende gerechten gebruikt.

 

REBOENG

zijn bamboespruiten. In Nederland verkrijgbaar in blikjes uit Hongkong. Worden in

Indonesische maar vooral in chinese gerechten gebruikt.

 

SALAM

is het blad van de eugenia polyantha, een soort laurier. Het blad is iets donkerder van kleur en anders van smaak dan het laurierblad dat wij in de Europese keuken gebruiken. Het kan bij uitzondering eventueel als vervanger dienen.

 

SEDEP MALAM

is de bloem van de polianthus tuberosa (tuberoos). Wordt in gedroogde vorm (van te voren weken) in chinese recepten gebruikt.

 

SEREH

is het citronella gras, andropogon nardus. Wordt in gedroogde vorm verkocht en wordt meestal in combinatie met het salamblad in vele gerechten gebruikt. Tegenwoordig ook vers te krijgen.

 

SJALOTTEN

zijn kleine roodpaarse uitjes, allium cepa. Er gaan er 10 a 12 in 100 gram. Ze worden vrijwel in alle Indonesische recepten verwerkt. Hier zijn ze soms niet te krijgen. Ze zijn geuriger dan de grote uien en scherper, maar kunnen in geval van nood door deze vervangen worden.

 

TAUGÉ (TAOGE)

wordt gemaakt van katjang hidjau, die men in een vochtige warme atmosfeer heeft laten kiemen. Volop te koop op de markt en in groentewinkels. Het restant van de schilletjes spoelt men er onder de kraan af. Ze kunnen ook afgeschept worden wanneer ze in een pan met ruim water boven komen drijven.

 

TAHOE

wordt gemaakt van sojabonenmeel en in balkjes van ca. 25 cm verkocht. Men kan ze een dag of wat in water bewaard in de koelkast goed houden. Ze bevat zeer veelplantaardige eiwitten. Ze vormt het hoofd ingrediënt van zowel chinese, Japanse en Indonesische gerechten. In Japan heet het tofu.

 

TAOTJO

is een donkerbruine brij van verschillende soorten gegiste chinese bonen. Taotjo heeft een sterke, enigszins wijnachtige smaak. Wordt zowel in chinese als Indonesische gerechten gebruikt.

 

TEMOE KOENTJI

is de jonge wortelstok van de gastrolichus panduratum. Verkrijgbaar in Indische toko's. Wordt slechts in bepaalde recepten gebruikt.

 

TEMPEH

is een koek van sojabonen waarop een bepaalde schimmel is geënt die de sojaboon zeer goed verteerbaar maakt. Zeer eiwitrijk. Tempeh wordt zowel gebakken als gekookt in gerechten verwerkt en is in plastic verpakt.

 

TERASI OF TRASSI

wordt van garnalen bereid en tot koeken geperst. Trassi wordt in bijna alle Indonesische gerechten in kleine hoeveelheden gebruikt. Het ruikt zeer sterk in rauwe toestand. Men kan ook reeds voorgebakken trassi kopen die de hinderlijke lucht mist. Bewaren in een goed afgesloten pot of in plastic.

 

TERI

zijn kleine gedroogde visjes, tamelijk zout. Ze worden in zakjes verkocht en/of als apart gerecht of als ingrediënt voor een gerecht gebruikt. Ze moeten goed droog bewaard worden.

 

Dit zijn de meest voorkomende kruiden en ingrediënten. Nog andere staan vermeld onder {"Maleise woorden en uitdrukkingen".} Naast bovengenoemde producten wordt in de Indonesische keuken ontzettend veel plantaardige olie gebruikt. Zorg ervoor dat u dat in ruime mate aanwezig hebt. Gebruik kruiden naar eigen smaak, in het begin niet teveel. Men kan altijd eerst proeven en dan eventueel naar behoefte bijvoegen. In plaats van verse lombok kan men sambal oelek gebruiken.

 

2 verse lomboks = 1 afgestreken eetlepel sambal.

Sereh: 1 spriet/stengel = 1 theelepel poeder.

Laos vers: 4/5 schijfje = 1/2 theelepel poeder.

Djahé vers: 4/5 schijfje = 1/2 theelepel poeder.

Djahé vers: 1 theelepel geraspt = 1 theelepel poeder

2 tenen knoflook vers = 1 theelepel poeder

 

Ketoembar en djinten worden in de verhouding 2 : 1 gebruikt tenzij het anders staat aangegeven. Voor sommige kruiden, die men misschien te weinig gebruikt om ze direct aan te schaffen, zijn er geschikte Nederlandse equivalenten. Enig verschil in smaak krijgt men dan wel.

 

Djeroek poeroet:          vervanging: citroensap

Kemangi:                     vervanging: basilicum

Goela djawa:                vervanging: bruine basterdsuiker

Kenari:                          vervanging: amandelen

Tjerimee:                      vervanging: onrijpe kruisbessen

Pisangbladeren:           vervanging: aluminiumfolie

DE RIJSTTAFEL

a. de samenstelling;

b. het dekken;

c. het opdienen.

 

DE SAMENSTELLING

Een rijsttafel bestaat uit droog gekookte rijst, waarbij verschillende bijgerechten gegeven worden. Een eenvoudige rijsttafel bestaat uit:

 

1. rijst;

2. een sajoer;

3. sambal oelek, een gebraden sambal en een sambal goreng;

4. een kip, vlees of visgerecht;

5. kroepoek en gebakken pisang;

6. seroendeng met gebakken pinda's;

7. stukjes of schijfjes rauwe komkommer;

8. atjar, atjar biet of zure uitjes;

9. verse vruchten of een frisse agar-agar vruchtenpudding.

Men kan een rijsttafel uitbreiden door meer sambalans, evt. sajoers en meer vleesgerechten (saté) erbij te geven.

KOKEN IN DE MAGNETRON

Niet noodzakelijk, maar wel erg handig en meestal tijdbesparend is een magnetron. Niet alle recepten zijn echter geschikt voor dit keukenfenomeen. Sommige ingrediënten zoals rundvlees en sperziebonen lenen zich minder voor de bereiding in de magnetron. In dit boek zijn alle recepten die daarvoor wel geschikt zijn, voorzien van aanwijzingen voor de bereiding in dit apparaat. De aanwijzingen worden bijna altijd voorafgegaan door het woord "Magnetron:" maar en zijn ook enkele recepten waarvoor alleen de bereiding in de magnetron beschreven staat. In het register staan de magnetronrecepten speciaal gemerkt met een ster *. Wanneer dus geen magnetron aanwijzingen vermeld staan betekent dit, liever op de traditionele manier klaarmaken. Wel kan men natuurlijk zelf experimenteren. Indien het bereiden met een magnetron voor u geen geheimen meer kent blijft het toch wel oppassen geblazen. Op magnetrongebied is er weinig standaardisatie, doch de aanwijzingen zijn zo opgesteld dat u ze gemakkelijk kunt vertalen naar uw eigen apparaat. Het vermogen wordt uitgedrukt in Wattage. Sommige fabrikanten spreken van 'nuttigvermogen', andere van 'afgegeven vermogen'. Bij de huishoudelijke magnetrons is er sprake van afgegeven vermogen van 500, 600, 650, 700 en 750 Watt. Dat is dus het volle vermogen, ofwel 100%. In de gebruiksaanwijzing of op een sticker of typeplaatje achterop de magnetron is te vinden van welk vermogen sprake is bij uw apparaat.

 

Voor de bereiding in de magnetron is het prettig wanneer er tenminste 4 verschillende standen zijn, d.w.z. de lagere vermogens dan 100%. In de recepten wordt uitgegaan (tenzij anders aangegeven) van een magnetron met de volgende standen: 600 Watt = 100%  -  420 Watt =  70% - 300 Watt =  50% - 180 Watt =  30%

Heeft u een magnetron met een ander afgegeven vermogen dan 600 Watt en met een ander vermogen op de lagere standen, dan moeten de bereidingstijden aangepast worden. Voor een hoger vermogen geldt een kortere bereidingstijd, voor een lager vermogen een langere bereidingstijd. Denk hierbij beter in seconden dan in minuten.

Subcategorieën

BOEMBOES (voor de bereiding van diverse vleessoorten)